Buddyzm

Buddyzm to wschodni system filozoficzno – etyczny, uznawany za religię. Jego twórcą był Siddhartha Gautama, potomek rodu Śakyów, którzy władali jednym z państw na północy Indii. Religię tę wlicza się w poczet religii dharmicznych (których wspólną cechą jest wiara w reinkarnację stworzenia oraz karmę) i nieteistycznych (czyli tych, które anie nie afirmują, ani nie negują istnienia boga). Sama nazwa religii – buddyzm, powstało stosunkowo niedawno przez uczonych z zachodu, ludzie na Dalekim Wschodzie używali nazw dharma, sasana czy buddhasasana. Termin „budda” oznacza w sanskrycie „przebudzony”, określenia tego używa się w stosunku do ludzi, którzy zostali oświeceni, przebudzili się z niewiedzy, wyszli poza egzystencję, poza ziemskie przywiązania, ludzi mądrych. Siddhartha Gautama zaczął używać tego terminu w odniesieniu do siebie w chwili, gdy zaczął głosić nauki.

Punktem oparcia dla buddyzmu są Cztery Szlachetne Prawdy, które głosił Siddhartha Gautama, oraz na Ośmiorakiej Ścieżce, na której końcu leży kres cierpienia. Cztery Szlachetne Prawdy ogłosił Budda w trakcie swojego pierwszego kazania w Sarnath. Są one akceptowane przez wszystkie szkoły i tradycje buddyjskie. Prawdy te to:

1. Pierwsza Szlachetna Prawda o Cierpieniu – wg niej wszystkie formy istnienia na ziemi podlegają cierpieniu, nie mogą osiągnąć trwałego szczęścia i zadowolenia.
2. Druga Szlachetna Prawda o Przyczynie Cierpienia – która mówi, iż przyczyną każdego cierpienia jest pragnienie.
3. Trzecia Szlachetna Prawda o Ustaniu Cierpienia – by ustało cierpienie, musi zniknąć pragnienie, należy się go wyrzec, zaniechać, wyzwolić od pragnienia.
4. Czwarta Szlachetna Prawda o Ścieżce Prowadzącej do Ustania Cierpienia - drogą, która prowadzi do ustania cierpienia jest Ośmioraka Ścieżka, prowadząca przez właściwe: pogląd, postanowienie, mowę, działanie, żywot, dążenie, skupienie i medytację.

Wszystkie nauki buddyzmu wywodzą się z Czterech Szlachetnych Prawd, są ich rozwinięciem i analizą. Dopełnieniem umożliwiającym dobre zrozumienia tychże prawd jest filozofia braku ja, zakładającej, że wszelakie zjawiska nie mają trwałego aspektu „ja”.

Ośmioraka Ścieżka to drugie z fundamentalnych pojęć buddyzmu, składa się z ośmiu aspektów:

1. Właściwego poglądu, czyli zrozumienia konieczności przebywania w zrównoważeniu medytacyjnym.
2. Właściwe myślenie – wyzbycie się żądz i braku życzliwości.
3. Właściwe słowo – czyli powstrzymanie się od kłamstwa, obmawiania innych, używanie słów do czynienia rzeczy pożytecznych, dobra.
4. Właściwe działanie, postępowanie, które wymaga przestrzegania Pięciu Wskazań – niezabijania istot żywych, niebrania tego, co nie nasze, powstrzymanie się od złego prowadzenia się, powstrzymanie się od złej mowy oraz niespożywanie napojów odurzających i narkotyków, które prowadzą do zatracenia dobrej uwagi.
5. Właściwy żywot – dotyczy sposobu zarobkowania, należy utrzymywać się z pracy, która nie będzie wymagać łamania przykazań.
6. Właściwe dążenie – podążanie ścieżką wiodącą do oświecenia.
7. Właściwe skupienie – zatrzymanie się i zaduma nad myślami i uczuciami.
8. Właściwa medytacja – medytacja prowadzona w sposób uważny, z odpowiednim przygotowaniem i zaangażowaniem.

Buddyzm nie jest systemem jednorodnym, choć ma wiele wspólnych nauk, a rdzeń jego nauk jest jeden. Podział na różne odłamy buddyzmu tłumaczy się tym, że Budda za swojego życia głosił nauki o różnym stopniu złożoności, przeznaczone dla różnorakich odbiorców, wskutek czego wykształciły się odmiany buddyzmu kładące większy nacisk na odmienne aspekty nauk Buddy. Obecnie istniejące szkoły w buddyzmie to: Theravada, Mahajana, buddyzm Zen, Son, Chan, Szkoła Czystej Krainy, Tendai, Singon, buddyzm tybetański (zawierający pięć głównych tradycji: ningma, kagju, dzionang, sakja i gelug).